Dzwonię do Limy i rozmawiam z Polką, która w Peru mieszka od ponad 7 lat. W poprzednich latach była członkiem komisji wyborczych. Prosi o zachowanie anonimowości.

Ambasada Polski w Peru ma kompetencje terytorialne także w Ekwadorze oraz Boliwii. W wyborach 2015 Polacy w Quito i La Paz mogli oddać swój głos korespondencyjnie. W wyborach parlamentarnych w 2019 już nie zagłosowali. Głosowała tylko Polonia peruwiańska. W tym roku – Polaków pozbawiono głosu w każdym z tych trzech andyjskich krajów.

Pytam o powód niezorganizowania wyborów. Dowiaduję się, że w „Peru trwa stan wyjątkowy do końca czerwca i nie działa poczta narodowa SERPOST. Ale kurierzy i mniejsi mensajeros tak” – tłumaczy i pyta – „Jeżeli dostarcza się jedzenie, to dlaczego nie koperty?”

Pozwolenie na organizację wyborów za granicą wydaje Ministerstwo Spraw Zagranicznych tego kraju. Ambasada RP W Peru nie otrzymała pozwolenia od peruwiańskiego MSZ-u. Polka zapewnia, że konsul bardzo się starał i zabiegał o to, aby zorganizować wybory dla lokalnej Polonii. W Peru podejmowanie decyzji dłużej trwa – mañana – jako rezydentka Kolumbii bardzo dobrze wiem o co chodzi.  

Rozmawiam z Anią Matelską, dumną z Icononzo w departamencie Tolima, w którym mieszka razem z kolumbijskim narzeczonym.  To niewielkie miasteczko, które jest oddalone o 100 km  od rogatek Bogoty.

Kiedy dowiedziała się, że sporo Polaków w Kolumbii otrzymało już swoje koperty – a ona nie – skontaktowała się z Ambasadą, która przekazała jej numer do śledzenia przesyłki. Sprawdziła, że koperta utknęła w biurze prywatnej poczty SERVIENTREGA w Fusagasugá po drodze do Izononzo. Przesyłkę z pakietem wyborczym otrzymała dopiero w środę 24 czerwca o godzinie 17. Następnego dnia znajomi wysłali kopertę zwrotną z Melgar. Czy dojdzie na czas? – nie wie. W piątek 26 czerwca jej paczka dociera do centrum logistycznego w Bogocie – na potwierdzenie dostaję zrzut z ekranu. Polska Ambasada przyjmuje koperty z głosami do końca możliwości – do godziny 21.00 w sobotę – trzymam za nią kciuki, aby się udało.

Na nieszczęście korespondencyjne wybory przypadają na okres, kiedy w Kolumbii są trzy długie weekendy pod rząd i SERVIENTREGA wydaje się nie pracować w ten okres. Koperta z pakietem wyborczym przez pierwszy długi weekend została zatrzymana w Fusagasugá, a w drugi długi weekend utknęła gdzieś w Bogocie. Ania już po ogłoszeniu wyników pierwszej tury, pisze mi przez WhatsApp: „Finał nieznany, ale raczej bez happyendu, bo status przesyłki nie zmienił się od piątku”.

Tam, gdzie na arktycznym południu kończy się kontynent Ameryki Południowej, rozmawiam z naszym człowiekiem w Patagonii. Arek Mytko swoje życie dzieli pomiędzy Yerba Buena w prowincji Tucumán w Argentynie i Punta Arenas w Chile. Przez koronawirusa utknął w Punta Arenas, gdzie jego sezonowa praca wymagała obecności do kwietnia. Rozmawiamy na temat braku wyborów w Chile.

Długie państwo jest mocno scentralizowane w stolicy Santiago. Stan wyjątkowy obowiązuje cały czas, są godziny policyjne. Poczta i kurierzy jednak działają. Na pytanie, dlaczego nie ma wyborów, odpowiada – „Nie chciało im się”. Na potwierdzenie przesyła mi dwa emaile – jeden od Konsula, a drugi od Polonii chilijskiej z petycją w sprawie zorganizowania drugiej tury wyborów.

Arek wyjechał z Polski 18 lat temu. Przez ten czas nie uczestniczył w polskich wyborach; był apolityczny. Co się zmieniło, że chciał oddać głos właśnie teraz? „Chciałem zagłosować za lepszym prezydentem dla moich dzieci” – ma marzenie, aby zabrać je do kraju i nauczyć języka. Chciał zagłosować za lepszą głową państwa także dla siebie samego – „Gdybym miał wrócić i znaleźć pracę w normalnym kraju” – tłumaczy.

„Chujowo.” – odpowiada na moje pytanie jak się czuje z tym, że nie może głosować – „Po 18 latach zmobilizowałem się do głosowania i zostało mi to odebrane”. Otwarcie przyznaje – „Jestem wściekły i jest mi przykro, bo odebrano mi podstawowe prawo”.

W Brazylii rozmawiam z Agą Szczepańską, którą „łapię” w górzystym Lençóis w stanie Bahía, czyli jak mi tłumaczy – in the middle of nowhere. Poza Polską mieszka od 12 lat i doświadczenie w głosowaniu za granicą ma m.in. w Australii, Nowej Zelandii czy w Indiach. Teraz przyszła czas na Brazylię, gdzie złapał ją koronawirus w trakcie dwuletniej podróży po Ameryce Łacińskiej. W rozmowie często wtrąca angielskie wyrażenia, które pozostały jej po długim mieszkaniu w kraju, gdzie sfilmowano „Władcę Pierścieni”.

Brazylia, to drugi po Stanach Zjednoczonych kraj z największą liczbą zakażonych Covid-19. Realną liczbę zarażonych ocenia na o połowę wyższą niż oficjalne dane tłumacząc, że prezydent Bolsonaro jest przeciwnikiem całego „zamieszania” związanego z koronawirusem. 

Mimo tak dużych żniw, jakie zbiera pandemia, polska Ambasada dostała pozwolenie od brazylijskiego rządu na zorganizowanie wyborów osobistych oraz korespondencyjnych. Powstały dwa okręgi wyborcze: jeden w Brasilia i drugi w Kurytybie.

Jest jest przykro. Nie lubi aktualnej władzy w Polsce i chciała to zmienić, bo wierzy, że każdy głos jest ważny. Wierzę jej – w końcu, aby zagłosować w New Dehli jechała autokarem 12 godzin! Choć wygrał PIS, cieszyła się, że oddała głos w wyborach.

„Czuję się kiepsko – mówi – „Tym razem, teoretycznie, nic nie musiałam robić”. Nie było długiej podróży autokarem czy decyzji o kupieniu biletu na samolot do Wellington, kiedy mieszkała w Nowej Zelandii. „Kupienie biletu na samolot do Brasilii czy Kurytyby byłoby next level commitment” – stwierdza. Korespondencyjne wybory według niej to fajny pomysł, ale rozwiązanie niestety kiepskie.

Dzwonię do Justyny Zuń-Dalloul, która w Caracas mieszka od 28 lat. Wiem, że z ogarniętej kryzysem humanitarnym Wenezueli, wszyscy co mogą – uciekają. Rozmowa z kimś, kto wciąż w Wenezueli mieszka, z góry zapowiada się na interesującą.

Zdzwoniłyśmy się, aby porozmawiać o wyborach i dlaczego Polacy w Wenezueli nie głosują. Justyna tłumaczy, że była powołana komisja na wybory osobiste 10 maja, jednak po zmianie sposobu głosowania na korespondencyjne – zrezygnowano ze względu na techniczne problemy.

W Wenezueli poczta państwowa IPOSTEL w ogóle nie funkcjonuje. Dzięki hiperinflacji prywatni kurierzy są bardzo drodzy. Teraz podczas pandemii wszystko (oprócz sklepów spożywczych i aptek) jest zamknięte. Również kurierzy. Przez jakiś czas nie było benzyny. Transport publiczny nie działa. Szpitale nie funkcjonują. Jest kwarantanna. Maduro nakazał siedzieć w domu. „Odwołanie wyborów w Wenezueli to dobra decyzja Państwowej Komisji Wyborczej” – ocenia Justyna.

Dla nas – Polaków mieszkających w Kolumbii, Peru, Chile i Brazylii – wybór odpowiedniego kandydata na prezydenta Polski, to wybór osoby, która będzie sterowała krajem położonym daleko za Atlantykiem, w ciepłym gniazdku centralno-wschodniej Europy. Głosujemy, bo chcemy i mamy takie konstytucyjne prawo. Głosujemy, bo pragniemy lepszej przyszłości dla naszych rodzin, przyjaciół i znajomych. Głosujemy, bo może rozważamy powrót do ojczyzny. Ale mieszkamy w innym kraju, rządzi nami inny prezydent i inny rząd, których nie możemy wybierać, jeśli nie mamy obywatelstwa. W polskich wyborach głosujemy niejako…. symbolicznie.

Dla Polaków w Wenezueli, głosowanie na polski rząd i polskiego prezydenta nie jest symboliczne. To jest być i nie być.

Polonia w Wenezueli czuje się bezradna, bo wie, że nie ma właściwego kandydata na prezydenta. Pomocy dla najbardziej potrzebujących z wenezuelskiej Polonii wciąż brak, mimo kontaktu z Kancelarią Prezydenta, Sejmem i Senatem. Justyna z goryczą mówi, że polski rząd wysłał pieniądze do polskich ambasad na świecie w ramach akcji #Polonia4Neighbours. Część z tych pieniędzy otrzymała placówka w Caracas. Pieniądze trafiły do parafii, której proboszczem jest polski misjonarz. Pomoc otrzymają Wenezuelczycy.

Pomoc obywatelom za granicą to nie jest nowy wynalazek. Słucham o Hiszpanii, Włochach, Ekwadorze… Kraje wykupują specjalne polisy ubezpieczeniowe dla swoich rodaków w Wenezueli lub przyznają zasiłki lub renty. Hiszpania otworzyła klinikę w Caracas dla hiszpańskich emigrantów. Są to beneficjenci emerytur w hiszpańskim systemie opieki socjalnej i pomocy dla osób niepełnosprawnych. Szukam na internecie i znajduję Fundación España Salud. Czytam: „[Klinika] w wyjątkowych przypadkach może zapewniać taką samą pomoc [opiekę zdrowotną medyczno-chirurgiczną i farmaceutyczną] innym grupom z Unii Europejskiej”.